نشست هماندیشی «کارزار» عصر دوشنبه ۶ بهمنماه، در فضایی متفاوت و با حضور جمعی از کارشناسان حوزه فناوری، کنشگران اینترنت، رسانه و حقوقدانان و فعالان اجتماعی برگزار شد. بهانه این گردهمایی، ثبت کارزاری خاص در این پلتفرم بود؛ کارزاری که توسط یکی از کاربران برای «درخواست آزاد شدن اینترنت» ایجاد شد و در روزهایی که دسترسی به شبکه جهانی قطع بود و حتی پیامکها به سختی رد و بدل میشد، به سرعت به ۱۰۰ هزار امضا رسید و اکنون از مرز ۱۶۰ هزار امضا نیز عبور کرده است. کارشناسان در این نشست دور هم جمع شدند تا نه فقط از مشکلات فنی، بلکه از آینده ترسناکی بگویند که شاید در انتظار آینده اینترنت ایران باشد.
نجیبانهترین فریاد برای «حق زندگی»
«حامد بیدی»، مدیرعامل پلتفرم کارزار، آغازگر بحث بود و مسئله اینترنت را به مفاهیم بنیادین حقوق شهروندی گره زد. او گفت: «وقتی در مورد حق دسترسی حرف میزنیم، در واقع درباره آزادی و حق زندگی حرف میزنیم. در مورد چیزی صحبت میکنیم که بشر همواره به دنبال آن بوده است. این مبارزهای است که حداقل ۱۵۰ سال در کشور ما سابقه دارد؛ زمانی که از حق آزادی، برابری، مشروطه شدن، شورایی شدن و حق رای مردم صحبت میکنیم، ردپای همین خواسته دیده میشود.»
بیدی با تاکید بر اینکه صحبت امروز هرچند ابعاد اقتصادی دارد اما به آن محدود نمیماند، افزود: «باید ببینیم چه اتفاقی میافتد که نظام تصمیمگیری به این نتیجه میرسد که بیش از دو هفته اینترنت را قطع کند. اگر تا پیش از این فعالیت ما عمدتاً در زمینه رفع فیلترینگ و مخالفت با طرحهایی مثل صیانت بود، این بار موضوع قطع کامل اینترنت است.»
او با بیان اینکه این کارزار توسط یکی از کاربران راهاندازی شده است، گفت:
در روزهایی که حتی نمیشد پیامک ارسال کرد، این کارزار به سرعت به ۱۰۰ هزار امضا رسید. این استقبال دوباره ما را سرپا کرد که دیدیم هزاران نفر دارند حقشان را فریاد میزنند. آنها برای هزارمین بار نجیبانهترین و مدنیترین راه اعتراض را در پیش گرفتهاند و ما به احترام آنها اینجا هستیم.
«تستهای تهاجمی برای وایتلیست در جریان است»
«محسن طهماسبی»، کارشناس و کنشگر شبکه، روایتی فنی و نگرانکننده از پشت پرده قطعیها ارائه داد. او گفت: «به عنوان شخصی که از دیدگاه تخصصی نگاه میکند، باید بگویم اتفاقی که امروز افتاده از دید فنی کاملاً با قطعیهای پیشین متفاوت است. شاید این سوال را داشته باشید که چرا این قطع و وصلیها رخ میدهد و چرا عموم اتصالات ثابت هنوز دچار مشکلاند؟ در جواب باید گفت ما با یک تست بسیار گسترده و ترسناک در سطح زیرساخت کشور مواجهیم که بسیار نگرانکننده است.»
طهماسبی ادامه داد: «گروهی همواره آرزوی این را داشتند که تفکرات خودشان را حاکم کنند اما به دلایلی این موضوع میسر نشده بود. اما حالا میبینیم که به لحاظ فنی این اتفاق دارد میافتد. با سطح عجیبی از الگوریتمهای تهاجمی، تستهایی انجام میشود که زمینه را برای اینترنت وایتلیست (لیست سفید) فراهم میکند. نمیدانیم این تستها دقیقاً از کجا آمدهاند، اما چیزی که میبینیم این است که قطعیهای نامنظم، بخشی از تستهایی است که در شبکه در حال انجام است.»
این کارشناس شبکه با اشاره به جزئیات فنی گفت:
از جمله این اقدامات، وارد کردن سیمکارت کاربران به “گروههای پالیسی” است که درکی از آن نداریم و سیاستهای متفاوتی برای آنها اجرا میشود. متاسفانه تستهای موفقیتآمیزی هم داشتند.
او تاکید کرد: «آنچه میبینیم نشانهای از وصل شدن اینترنت نیست. این قطعیهایی که شاهد آن هستیم قطعاً مشکل فنی در برقراری مجدد اینترنت نیست؛ بلکه عامدانه است. کما اینکه در همان روزی که میگفتند داریم اینترنت را وصل میکنیم، یک راهکار محبوب دیگر برای اتصال هم قطع شد.»
«دوران بدون اینترنت را آزمایش میکنند»
«حسین درواری»، کنشگر اینترنت، نیز با نگاهی به تاریخچه قطعیها گفت: «سال ۹۷ تست قطعی انجام داده بودند و سال ۹۸ اینترنت را قطع کردند. در آن قطعی، سرویس جدیدی راه انداخته بودند که بعضی سایتها به صورت نامحسوس قطع میشد و مسئولیت هم نمیپذیرفتند که دلیل قطعی چیست. هر دفعه پروتکلهای بیشتری را میبستند. آذری جهرمی هم زیرساختهای فیلترینگ را آماده کرده بود به این بهانه که جلوی نفوذها را بگیرد.»
درواری به الگوبرداری از شرق اشاره کرد: «در سال ۹۶ یک سری شواهد دیده میشد که روسیه و چین هم دنبال قطعی بودند. مثلاً در روسیه نظرسنجیهای جعلی انجام میدادند که طبق آن ۶۰ درصد مردم در مسکو میگفتند اینترنت نمیخواهیم! مشخص بود که چند نفری به این نتیجه رسیدهاند که اینترنت باید قطع شود. من سال ۹۶ پیشبینی میکردم که اینترنت چیزی میشود مثل صداوسیما؛ یعنی یکطرفه و محدود و حالا این اتفاق دارد میافتد.»
طولانیترین خاموشی جهان؛ به ۱۸ دی بازنمیگردیم
«حمید ضیایی پرور»، کارشناس ارتباطات، تحلیل خود را با دستهبندی نگاه حاکمیت به اینترنت آغاز کرد: «در رابطه با اینترنت دو رویکرد وجود دارد؛ رویکرد اول نگاه سلبی و تهدید انگارانه است که طیف سنتی و راستگرا آن را نمایندگی میکند، و رویکرد دوم که موافق مواجهه ایجابی است.»
او تاریخچهای از تلاش برای محدودسازی نیز ارائه داد: «اولین باری که نگاه تهدید آمیز به اینترنت در ایران خودش را در سطح مصوبات دولت نشان داد، در دولت اول احمدینژاد بود. سال ۱۳۸۴ عبدالمجید ریاضی، معاون وقت وزیر ارتباطات، موضوع اینترنت ملی را مطرح کرد. قبل از اینکه تصویب شود، این را به عنوان طرح داخلی در وزارت ارتباطات مصوب کردند و ۵ هزار میلیارد تومان از محل بودجه مخابراتهای استانی برای زیرساخت آن در نظر گرفتند. حتی مجلس اصولگرای آن زمان هم به این لایحه رای نداد تا اینکه سال ۸۹ شبکه ملی اطلاعات با پیشنهاد رضا باقری اصل در متن برنامه پنجم گنجانده شد.»
ضیایی پرور افزود: «کار دیگرشان متمرکز کردن درگاههای اینترنت در گیتوی زیرساخت برای اعمال فیلترینگ بود. سال ۸۸ هم طرح مبارزه با جرایم رایانهای مصوب شد و ساختار فیلترینگ با تشکیل کمیتهای قانونمند شد. در حوادث سال ۸۸ فیلترینگ جدی صورت گرفت و این مساله به صورت کجدار و مریز ادامه داشت تا اینکه از سال ۹۰ با تشکیل شورای عالی فضای مجازی، این تفکر نهادینه شد. مهم این است که حرف افرادی که در این شورا چنین تفکری را نمایندگی میکنند، تبدیل به مصوبه و اعمال میشود. شبکه ملی اطلاعات الان در ساختار اینترنت ایران نهادینه شده و ابزار مناسبی برای هرگونه مسدودسازی است.»
او درباره وضعیت کنونی هشدار داد: «امروز بیش از ۴۳۰ ساعت از قطع اینترنت میگذرد و آنچه شاهدش هستیم در جهان بیسابقه است.»
پیشبینی ضیایی پرور تلخ بود:
قطعاً به وضعیت ۱۸ دی و آن سطح از دسترسی مخصوصاً در شبکههای اجتماعی برنخواهیم گشت. آرمان برخی تئوریسینهای طرح صیانت این است که کسی امکان استفاده از فیلترشکن را نداشته باشد و الان دارند آن را تست میکنند؛ ما به دوران استفاده راحت از فیلترشکن برنخواهیم گشت.
مهاجرت نخبگان به «وان» و «نجف» برای اتصال به شبکه
«علی تولایی»، متخصص هوش مصنوعی، از تبعات انسانی و فرار مغزها گفت: «تعداد زیادی از متخصصان به سمت مناطقی مثل وان، نجف، پاکستان، مسقط، ایروان و هر جایی که بتوانند برای دو سه ماه بدون ویزا بمانند، خارج شدهاند؛ فقط برای اینکه بتوانند به اینترنت دسترسی داشته باشند و کار کنند.»
او تاکید کرد: «این قطع اینترنت کل زنجیره تامین کالا، توزیع ثروت و نیروی انسانی را مختل کرده است. فعالیت ما در حوزه هوش مصنوعی متوقف شده و فقط شرکتهای رانتی متصل میشوند. داریم به سمت یک جامعه طبقاتی میرویم. دانشآموز ما نمیتواند کوچکترین ابزاری برای یادگیری داشته باشد. این دانشآموز و دانشجو قرار است نیروی فنی جایگزین ما شود، اما نسل بعدی که با اینترنت به دنیا آمده، آسیبی دیده که قابل محاسبه نیست. من حتی بچههایی را دیدهام که در مدرسه خودکشی کردهاند.»
اتحادیه و پیگیری برقراری اینترنت خاص برای کسبوکارها
«رزا مجتهدزاده»، نایب رییس اتحادیه کسبوکارهای مجازی، از موضع اتحادیه دفاع کرد و گفت: «من سال ۹۶ کسبوکار اینترنتی خودم را با همه سرمایهام راه انداختم. با پوست و استخوان خودم شرایط را احساس میکنم؛ من هم دنبال بلیت بودم که جایی بروم تا بتوانم جوابگوی کارفرما باشم. اما یکی از دلایل ماندنم، مسئولیتم به عنوان نایب رییس اتحادیه بود. ما از روز اول در اتحادیه، یعنی از همان روز جمعه، تمام تلاشمان را کردیم. نامه زدیم برای آیپیهایی که باید وصل شود. شرکتها نامه زدند و ما از روز اول حامی کسبوکارها، اینفلوئنسرها و فعالان فناوری بودهایم.»
خطرِ پذیرش «اینترنت طبقاتی» توسط نهادهای صنفی
در مقابل، «میلاد اسلامیزاد»، فعال رسانه، انتقاد تندی را متوجه رویکرد نهادهای صنفی کرد. او با تاکید بر مخالفت با «اینترنت طبقاتی» گفت: «رویکردی که نهادهای صنفی مثل اتحادیه کسبوکارهای مجازی و نظام صنفی رایانهای در پیش گرفتهاند که دسترسی کسبوکارها را به صورت گزینشی برقرار میکنند، رویکردی بسیار خطرناک است که باید در برابر آن ایستاد.»
کسبوکارهای اجتماعی، قربانیان خاموش قطع اینترنت
«ابوالفضل حاجیزادگان»، جامعهشناس، بحث را به سمت «اقتصاد غیررسمی» و اقشار فرودست برد. او گفت: «ما باید از کسبوکارهای اجتماعی (Social Commerce) صحبت کنیم که اغلب بیصدا هستند. رشد صفحات مرتبط با کسبوکارها در اینستاگرام از سال ۹۸ تا ۱۴۰۴، حدود ۳۳ برابر شده است. حتی از سال ۴۰۳ تا ۴۰۴ این صفحات بالاترین نرخ رشد را داشتهاند. اینها یک فضای اقتصاد غیررسمی را شکل دادهاند.»
او توضیح داد: «ما از حاشیهها صحبت میکنیم؛ از زنانی که به لحاظ جغرافیایی، طبقاتی و جنسیتی در وضعیت فرودست قرار دارند و مشاغل مطلوب برای آنها فراهم نشده است. این بخش از جامعه با استفاده از فضای آنلاین و اینستاگرام توانستهاند فضای غیررسمی را برای معیشتشان شکل دهند. این بخشی از مقاومت روزمره جامعه است که از آن صحبت نمیشود.»
حاجیزادگان انتقاد خود را متوجه استدلالهای نهادهای رسمی کرد: «خیلی وقتها استدلالهایی مطرح میشود که صاحبان کسبوکار تلاش میکنند فضایی را که برایش زحمت کشیدهاند حفظ کنند؛ اما این استدلال ناقص است. این کسبوکارهای کوچک در حاشیهها، صدا و قدرت خودروایتگری کمتری دارند. نهادهای صنفی که صاحبصدا هستند، میگویند کسبوکارهای رسمی باید حفظ شوند و ناخواسته از اینترنت طبقاتی حمایت میکنند. پیامد این کار خطرناک است.»
او این سوال را مطرح کرد:
اگر نگران حفظ کسبوکارها هستیم، چرا نگران این کسبوکارهای کوچک نیستیم که قطع شدن اینترنت در شب عید، آنها را دچار مشکلات عدیده کرده؟ اینترنت طبقاتی مستقیماً جامعه را ناراضیتر میکند و این اتفاق همین الان در حال رخ دادن است.
فشار برای برقرای ارتباطات را باید حفظ کرد
«سعید ارکانزاده یزدی»، فعال رسانه، نگاهی بدبینانه به ساختار حکمرانی داشت: «وقتی به تاریخ ارتباطات نگاه میکنید، همیشه شاهد محدودسازی هستید. نظام حکمرانی قصد گسترش ارتباطات را ندارد و اصل بر این است که تا جایی که زورش برسد، محدودیت ایجاد کند. در این شرایط باید از ساختاری که بیاید به ما کمک کند ارتباطاتمان را توسعه بدهیم ناامید شویم و فشار مداوم خود را برای برقراری اینترنت حفظ کنیم.»
دولت اصول قانون اساسی را رعایت نمیکند
«مهدی کوهیان»، حقوقدان، از منظر قانونی به ماجرا پرداخت: «مهمترین وظیفه یک دولت در قبال شهروندان، تامین امنیت، سلامت، بهداشت، آموزش، عدالت و حفظ مرزهای کشور است. یک قدرت مشروع باید این وظایف را انجام دهد. اصل ۷۹ قانون اساسی اجازه میدهد که در شرایط خاص حکومت اضطراری تشکیل شود، اما حکومت اضطراری و اعمال محدودیت نیاز به طی کردن فرایندی دارد. ما باید به دولت یادآور شویم که در این شرایط، مهمترین اصول خودش را اجرا نمیکند.»
دانشآموزانی که پول خرید بسته شاد را هم ندارند
پدرام کمالی، فعال حقوق و آموزش کودک، نیز اینترنت را «خودِ زندگی» نامید و گفت: «وقتی از زاویه کودک نگاه میکنیم، عمق فاجعه دیده میشود. در این روزها مادرانی سرپرست خانوار پیام دادند که “وقتی نمیتوانم در اینستاگرام ترشی بفروشم، پول بسته اینترنت شاد را از کجا بیاورم؟”»
او افزود:
در آموزش کودک و نوجوان، اینترنت به مثابه آگاهی است. ما در همین تهران مناطقی داریم که امکان فکر کردن را با اینترنت به بچهها یاد دادیم. اینترنت فقط ارتباطات نیست، آگاهی است.
کمالی گفت: «مادران جوان نمیدانند با دانشآموزی که دچار اضطراب یا مشکلات روانی شده چه کار کند و پول مشاور هم ندارد؛ وقتی اینترنت نیست، دستش از همه جا کوتاه است. ما از زمان کرونا درگیر تهیه گوشی بودیم برای اتصال به شاد، الان درگیر این هستیم که بسته بخریم تا بچهها بتوانند وصل شوند.»
اینترنتی که از حق به امتیاز تبدیل میشود
کارشناسان متفقالقول هشدار دادند که زیرساخت کشور در حال گذراندن «تستهای تهاجمی» است تا جامعه را برای روزی آماده کند که دسترسی به اینترنت بینالملل نه یک حق همگانی، بلکه یک امتیاز ویژه برای طبقات خاص باشد. قربانیان اصلی این تغییر پارادایم نیز، نه فقط شرکتهای بزرگ، بلکه کسبوکارهای خرد، زنان سرپرست خانوار، دانشآموزان و در یک کلام، همه افراد جامعه هستند که یا باید به انزوای دیجیتال تن دهند.
پیام نشست روشن است: اگر این خواب ترسناک تعبیر شود، آیندهای در کار نخواهد بود.
![نسل جدید مرسدس بنز کلاس S معرفی شد؛ موتور V8 با شتاب زیر ۴
ثانیه [تماشا کنید]](https://fbdi.ir/wp-content/uploads/2026/01/2027-mercedes-benz-s-class-3-910x600.jpg-400x300.webp)
دیدگاهتان را بنویسید