صندوق اهرمی چیست؟ سازوکار، مزایا، معایب و ریسک‌ها

صندوق‌ اهرمی یکی از انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری در بورس است که با ساختار خاص و داشتن دو نوع واحد سرمایه گذاری عادی و ممتاز، نیازهای دو دسته از سرمایه‌گذاران ریسک‌گریز و ریسک‌پذیر را فراهم می‌کند. در این صندوق، برای دارندگان واحدهای عادی، حداقل و حداکثر بازدهی مطابق امیدنامه و نرخ‌های اعلامی صندوق در نظر گرفته می‌شود و دارندگان واحدهای ممتاز از پتانسیل کسب بازدهی اهرمی برخوردارند. البته همان‌طور که اهرم می‌تواند بازده را افزایش دهد، در شرایط نامناسب بازار نیز می‌تواند زیان واحدهای ممتاز را تشدید کند.

در این مقاله از کاریزما لرنینگ، به زبان ساده بررسی می‌کنیم صندوق اهرمی چیست، تفاوت واحدهای عادی و ممتاز صندوق اهرمی و نحوه عملکرد آن‌ها را توضیح می‌دهیم، مزایا و معایب و نکات کلیدی برای سرمایه‌گذاری در آن را بیان خواهیم کرد. همچنین با بررسی لیست صندوق های اهرمی بورس ایران، شما را با انواع صندوق اهرمی موجود در بازار بورس ایران آشنا می‌کنیم.

صندوق اهرمی چیست؟

صندوق اهرمی نوعی صندوق سرمایه‌گذاری سهامی است که با استفاده از سازوکار اهرم مالی، امکان کسب بازدهی بیشتر را برای سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر فراهم می‌کند.

تفاوت مهم صندوق‌های اهرمی با صندوق‌های سهامی معمولی، وجود واحدهای سرمایه‌گذاری با سطح ریسک و بازده متفاوت است که معمولاً به دو گروه اصلی واحدهای عادی و ممتاز تقسیم می‌شوند.

در صندوق اهرمی، برای واحدهای عادی، محدوده مشخصی از بازده مطابق امیدنامه صندوق در نظر گرفته می‌شود و دارندگان واحدهای ممتاز در مقابل پذیرش ریسک بیشتر، از پتانسیل بازدهی اهرمی برخوردار می‌شوند. به همین دلیل، در شرایط صعودی بازار ممکن است بازده واحدهای ممتاز بیشتر شود، اما در شرایط نزولی نیز زیان آن‌ها تشدید می‌شود.

بنابراین، مهم‌ترین ویژگی صندوق اهرمی این است که سرمایه‌گذاران با میزان ریسک‌پذیری متفاوت می‌توانند از طریق واحدهای مختلف آن سرمایه‌گذاری کنند؛ با این تفاوت که واحدهای عادی ریسک کمتری دارند و واحدهای ممتاز از پتانسیل بازده و در مقابل، ریسک بالاتری برخوردارند. نحوه دقیق انتقال بازده و ریسک میان این واحدها نیز بر اساس ضوابط و امیدنامه هر صندوق تعیین می‌شود.

اهرم چیست؟

اگر بخواهید به طور واضح بدانید که منظور از اهرم در صندوق های اهرمی چیست، باید بگوییم که اهرم در سرمایه‌گذاری به استفاده از وام یا بدهی برای افزایش میزان سرمایه‌گذاری گفته می‌شود. به عبارت دیگر، اهرم به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهد تا با استفاده از منابع مالی خارجی (مانند وام‌ها) توانایی مالی خود را برای سرمایه‌گذاری افزایش دهند و در نتیجه، پتانسیل سودآوری و بازده خود را چند برابر کنند.

سایت investopedia.com می‌گوید: «سرمایه گذاری اهرمی تکنیکی است که با استفاده از پول قرض‌گرفته‌شده، به‌دنبال سود سرمایه‌گذاری بالاتر است.»

به طور خلاصه، اهرم ابزاری است که با افزایش توان مالی شما، امکان کسب سود بیشتر را فراهم می‌کند، اما در عین حال ریسک‌های مربوط به زیان‌های احتمالی را نیز افزایش می‌دهد. در نتیجه، استفاده از اهرم نیازمند دانش و مدیریت دقیق مالی است تا بتوان به طور هوشمندانه از این ابزار بهره برد.

البته در نظر داشته باشید که سرمایه گذاری در واحدهای ممتاز صندوق اهرمی که از مکانیزم اهرم برخوردار است، به معنای دریافت وام برای سرمایه‌گذاری با مبلغ بیشتر نیست. در ادامه سازوکار صندوق‌های اهرمی را توضیح می‌دهیم.

فیلم آموزشی صندوق اهرمی

برای درک بهتر صندوق های اهرمی و نحوه کارکرد آن، می‌توانید ویدئوی زیر را مشاهده کنید و سپس ادامه مقاله را مطالعه نمایید.

صندوق اهرمی چند نوع واحد دارد؟

صندوق های اهرمی بورس ایران برای اینکه بتوانند قابلیت اهرم را برای سرمایه‌گذاران خود ایجاد کنند، دارای دو نوع واحد سرمایه‌گذاری با نام‌های ممتاز و عادی هستند. البته واحدهای ممتاز شامل واحدهای ممتاز نوع اول و نوع دوم می‌شوند که ادامه توضیح خواهیم داد اما به‌طور کلی، واحدهای ممتاز قابل خرید برای سرمایه‌گذاران، واحدهای ممتاز نوع دوم است. واحدهای ممتاز نوع دوم و واحدهای عادی به ترتیب از نوع واحدهای قابل معامله (ETF) و واحدهای مبتنی بر صدور و ابطال هستند. این دو نوع واحد برای دو گروه مختلف از سرمایه‌گذاران با اهداف و رویکردهای متفاوت طراحی شده‌اند:

• واحد‌های عادی

واحدهای عادی صندوق اهرمی از نوع صدور و ابطال هستند و طبق امیدنامه این صندوق‌ها، یک بازه مشخص برای بازدهی سالانه این واحدها در نظر گرفته می‌شود. البته میزان بازدهی واحدهای عادی این صندوق‌ها با یکدیگر متفاوت است. برای مثال، طبق امیدنامه صندوق اهرمی کاریزما، مدیر صندوق می‌تواند حداقل و حداکثر نرخ بازده واحدهای عادی را در محدوده ۲۵ تا ۳۵ درصد اسمی سالانه تعیین کند. نرخ جاری واحدهای عادی نیز توسط سایت صندوق اعلام می‌شود و امکان تغییر آن مطابق شرایط امیدنامه وجود دارد.

طبق اعلام سایت صندوق اهرم، واحدهای عادی این صندوق از تاریخ 17 تیر 1405، بازدهی 32 تا 33 درصد سالانه را برای سرمایه‌گذاران ارائه می‌کند.

• واحد‌های ممتاز (نوع دوم)

واحدهای ممتاز صندوق اهرم برای افرادی مناسب است که ریسک‌پذیر و جسور هستند و می‌خواهند سود بیشتری از بازار بورس کسب کنند. به همین دلیل، این واحدها دارای قابلیت اهرم هستند. البته امکان دریافت سود بیشتر، با پذیرش ریسک بالایی نیز همراه است و در زمانی که بازار سرمایه در شرایط مطلوبی نباشد، احتمال زیان بالاتر برای این نوع واحدها وجود دارد.

خرید آنلاین صندوق اهرمی

با توجه به تفاوت واحدهای عادی و ممتاز صندوق اهرم، برای خرید صندوق اهرمی بورس ابتدا باید استراتژی و انتظارات خود از سرمایه‌گذاری را تعیین کرده و متناسب با آن اقدام نمایید.

واحدهای عادی صندوق های اهرمی را به دلیل داشتن حداقل و حداکثر بازدهی تعیین شده طبق امیدنامه صندوق، می‌توان مشابه صندوق درآمد ثابت درنظر گرفت. این واحدها مناسب افراد ریسک‌گریز است که ترجیح می‌دهند کف و سقف بازدهی مشخصی داشته باشند. بنابراین در صورتی‌که قصد دریافت سود مشخصی دارید این واحدها مناسب شماست.

در مقابل، واحدهای ممتاز صندوق اهرم که به صورت ETF در بورس معامله می‌شوند. این واحدها از اهرم مالی بهره می‌برند اما این کار ریسک بالاتری نیز به همراه دارد. در روندهای صعودی، سهامداران از این صندوق استقبال زیادی دارند زیرا این صندوق می‌تواند بازدهی خوبی نصیب سرمایه گذاران کند. 

ویژگی واحدهای ممتاز صندوق اهرمی چیست؟

توجه داشته باشید که واحدهای ممتاز خود به دو نوع واحدهای ممتاز نوع اول و واحدهای ممتاز نوع دوم تقسیم می‌شوند:

1. واحدهای ممتاز نوع اول: این واحدها به موسسان صندوق تعلق می‌گیرد و دارندگان این واحدها حق رای در تصمیمات صندوق را دارند. در نظر داشته باشید که انتقال این واحدها شرایط خاصی دارد.
2. واحدهای ممتاز نوع دوم: این واحدها در دست سهام‌داران عام هستند و در بورس معامله می‌شوند. در این مقاله منظور از «واحدهای ممتاز»، واحدهای ممتاز نوع دوم است.

ساز و کار صندوق اهرمی چیست؟

صندوق اهرمی نوعی صندوق سهامی است، یعنی مدیر صندوق می‌تواند بیشتر سبد دارایی صندوق را به خرید سهام اختصاص دهد و این موضوع به استراتژی مدیر صندوق بستگی دارد. به همین دلیل، ارزش دارایی‌های این صندوق با تغییرات قیمت سهام می‌تواند نوسانات زیادی داشته باشد.

بر اساس استراتژی صندوق‌های اهرمی که در اساسنامه و امیدنامه صندوق آمده است، اگر بازده صندوق کمتر از حداقل بازده تعیین‌شده برای واحدهای عادی باشد، بخشی از ارزش خالص دارایی‌های واحدهای ممتاز به واحدهای عادی منتقل می‌شود. در مقابل، اگر بازده صندوق از سقف تعیین‌شده برای واحدهای عادی بیشتر باشد، مازاد بازده واحدهای عادی به ارزش خالص دارایی‌های ممتاز منتقل خواهد شد. همین سازوکار باعث ایجاد اثر اهرمی در واحدهای ممتاز می‌شود.

در جدول زیر می‌توان به بررسی سریع واحدهای عادی و ممتاز صندوق سرمایه گذاری اهرمی و مقایسه آن‌ها پرداخت:

سود و زیان صندوق اهرمی چگونه تعیین می‌شود؟

سود و زیان صندوق های اهرمی بر اساس عملکرد سرمایه‌گذاری‌های صندوق در بازار مالی تعیین می‌شوند. این عملکرد به تغییرات قیمت دارایی‌‌هایی بستگی دارد که صندوق اهرمی در آن‌ها سرمایه‌گذاری کرده است. به عبارت دیگر، اگر قیمت دارایی‌های سبد سرمایه‌گذاری صندوق افزایش یابد، صندوق سود کرده و اگر قیمت آن‌ها کاهش یابد، صندوق زیان می‌کند.

با توجه به اینکه صندوق های اهرمی از نوع صندوق‌های سهامی هستند، ۷۰ تا ۹۵ درصد از سبد سرمایه خود را در سهام و حق تقدم شرکت‌های پذیرفته شد‌ه در بورس سرمایه‌گذاری می‌کنند و باقی سرمایه را به اوراق با درآمد ثابت مانند اوراق مشارکت و غیرهاختصاص می‌دهند. بنابراین، این نوع از صندوق‌ها به‌صورت ذاتی دارای ریسک بالایی هستند. اما برای ایجاد قابلیت اهرم در واحدهای ممتاز، یک کف و سقف مشخص برای بازدهی واحدهای عادی در نظر گرفته می‌شود.

با توجه به اینکه دو نوع واحد سرمایه‌گذاری برای این صندوق در نظر گرفته شده است، دو NAV یا خالص ارزش دارایی در این صندوق به طور روزانه محاسبه می شود که به طور مجزا مربوط به سهامداران عادی و ممتاز خواهد بود که از طریق سایت صندوق قابل بررسی است.

مزایای سرمایه گذاری در صندوق اهرمی چیست؟

قبل از معرفی و عرضه صندوق‌های سرمایه‌گذاری اهرمی، احساس می‌شد که برای سرمایه‌گذاری با مبالغ کم و کسب بازدهی بالا از سهام، گزینه‌های کافی وجود ندارد. اما در حال حاضر افراد با سطوح مختلف از تمایل به پذیرش ریسک و یا اجتناب از آن، می‌توانند به نیازهایشان پاسخ دهند. از دیگر مزایای صندوق اهرمی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کسب بازدهی مازاد

به دلیل وجود اهرم در واحدهای ممتاز، سرمایه‌گذاران می‌توانند با مبالغ کم (حداقل 100 هزار تومان)، بازدهی بیشتری از میزان سرمایه‌گذاری خود کسب کنند. توجه کنید که قابلیت اهرم، ریسک سرمایه‌گذاری را بیشتر می‌کند؛ بنابراین همان‌طور که بازار صعودی، بازدهی صندوق های اهرمی بیشتر از سایر صندوق‌های سرمایه‌گذاری است، در زمان نزولی بودن بازار نیز، احتمال کسب بازدهی منفی نیز بالاتر خواهد بود.

در صورتی که قصد سرمایه‌گذاری در واحدهای ممتاز صندوق های اهرمی را دارید، با تو‌جه به ا‌ینکه اکثر دارایی صندوق در سهام و حق تقدم آن سرمایه‌گذاری شد‌ه و جزو صندوق‌های پرریسک محسوب می‌شود، بهتر است برای سرمایه‌گذاری خود افق زمانی بلند مدت در نظر بگیرید.

• مناسب برای سرمایه‌گذاران ریسک‌گریز و ریسک‌پذیر

به دلیل وجود تنوع در واحدهای صندوق های اهرمی بازار سرمایه، سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر و ریسک‌گریز امکان سرمایه‌گذاری در این صندوق را دارند. 

معایب و ریسک صندوق های اهرمی چیست؟

ریسک سرمایه‌گذاری در صندوق اهرمی بستگی به نوع واحد آن دارد. اگر در واحدهای عادی صندوق اهرمی سرمایه‌گذاری کنید، ریسک شما به نسبت واحدها ممتاز بسیار کمتر خواهد بود و سود از پیش تعیین شده دریافت خواهید کرد، اما واحدهای ممتاز این صندوق، ریسک بالایی دارند.

واحدهای ممتاز صندوق‌های اهرمی نسبت به صندوق‌های سهامی یا درآمد ثابت ریسک بسیار بالاتری دارند، چون سود و زیان آن‌ها با ضریب چندبرابری محاسبه می‌شود. یعنی اگر بازار مثبت باشد، سرمایه‌گذار می‌تواند سود بیشتری نسبت به صندوق‌های عادی کسب کند، اما در صورت منفی شدن بازار، زیان او هم به همان نسبت بیشتر خواهد بود. به همین دلیل این صندوق‌ها بیشتر مناسب افرادی هستند که قدرت ریسک‌پذیری بالایی دارند و با نوسانات بازار راحت کنار می‌آیند.

البته ریسک صندوق‌های اهرمی وابستگی شدیدی به شرایط بازار و عملکرد مدیر صندوق نیز دارد. برای مثال، مدیر صندوق می‌تواند با تغییر پرتفوی صندوق یا تغییر ضریب اهرمی صندوق اهرمی، بازدهی و ریسک صندوق را تغییر دهد.

همچنین واحدهای ممتاز معمولاً نوسان بالاتری نسبت به صندوق‌های سهامی عادی دارند و قیمت معاملاتی آن‌ها ممکن است با ارزش خالص دارایی‌ها (NAV) فاصله بگیرد و با حباب مثبت یا منفی معامله شود. از سوی دیگر، احتمال کاهش نقدشوندگی در برخی شرایط بازار از دیگر مواردی است که سرمایه‌گذار باید پیش از انتخاب صندوق اهرمی در نظر بگیرد.

تفاوت دیگر صندوق‌های فعال با صندوق اهرمی چیست؟

در بازار سرمایه صندوق‌های سرمایه‌گذاری متفاوتی وجود دارد که در مقاله انواع صندوق‌ سرمایه‌گذاری به آن‌ها اشاره کردیم. با این حال درصد زیادی از صندوق‌های سرمایه‌گذاری در سه دسته صندوق‌های با درآمد ثابت، صندوق‌های مختلط و صندوق‌های سهامی جای می‌گیرند.

هیچ‌کدام از این صندوق‌ها امکان سرمایه‌گذاری به صورت اهرمی را ندارند. به این معنا که نمی‌توانند فراتر از بازدهی صندوق، به سهام‌داران سودی پرداخت کنند. برای این منظور باید براساس همان منابعی که از سرمایه‌گذاران دریافت می‌کنند، سهام خریداری کرده و سرمایه‌گذاری کنند. در واقع، اصلی‌ترین تفاوت میان صندوق های اهرمی با دیگر صندوق‌های بازار سرمایه در اهرمی بودن بازدهی سهامداران ممتاز این صندوق است.

لیست صندوق های اهرمی

تا تاریخ 17 مرداد 1405 و بر اساس اطلاعات منتشر شده در سایت فیپیران، 9 صندوق اهرمی در بازار سرمایه پذیره نویسی شده‌اند و در حال فعالیت هستند. صندوق اهرمی کاریزما در سال 1400 و زیر نظر شرکت سبدگردان کاریزما، به عنوان اولین صندوق اهرمی پذیره نویسی شد. لیست صندوق های اهرمی بازار سرمایه به شرح زیر است:

1. صندوق اهرمی کاریزما
2. صندوق اهرمی توان مفید
3. صندوق اهرمی جهش فارابی
4. صندوق اهرمی شتاب آگاه
5. صندوق اهرمی موج فیروزه
6. صندوق اهرمی بیدار 
7. صندوق اهرمی نارنج 
8. صندوق اهرمی پیشران پارسیان
9. صندوق اهرمی دو ایکس کیان

امکان بررسی لیست صندوق های اهرمی بورس و مقایسه آن‌ها از طریق سایت فیپیران مهیاست. همچنین برای شناخت بیشتر با هر صندوق، می‌توانید به سایت آن مراجعه کرده و امیدنامه صندوق اهرم را مطالعه کنید. در صورتی که می‌خواهید بهترین صندوق اهرمی بازار سرمایه را بشناسید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله زیر را مطالعه کنید:

نحوه خرید صندوق اهرمی چگونه است؟

نحوه خرید صندوق اهرمی بستگی به نوع واحد مدنظر شما خواهد داشت. برای معامله واحدهای پرریسک صندوق سرمایه گذاری اهرمی یا همان واحدهای ممتاز، با توجه به اینکه این واحدها قابل معامله در بازار بورس هستند، می‌توانید از طریق سامانه‌های معاملاتی آنلاین تمام کارگزاری‌ها اقدام کنید. برای این‌کار باید ابتدا هزینه خرید صندوق را در سامانه معاملاتی شارژ کنید. سپس نماد صندوق را جست‌وجو کرده و اقدام به ثبت سفارش خرید نمایید.

بسیاری از افراد می‌پرسند که سهم اهرم چیست؟ یا به دنبال سهام اهرمی هستند. اگر این سوال برای شما هم ایجاد شده است، باید بدانید که نام واحدهای قابل معامله صندوق اهرم، «اهرم» است و برای خرید این واحدها باید در سامانه معاملاتی، نام اهرم را جست‌وجو کنید.

روش دیگری که برای خرید واحدهای ممتاز و عادی صندوق اهرم کاریزما وجود دارد، استفاده از اپلیکیشن کاریزما است. شما می‌توانید از طریق بخش سرمایه‌گذاری این اپلیکیشن، سفارش خرید و فروش صندوق اهرم را در هر ساعت از شبانه‌روز ثبت کنید. توجه داشته باشید که هزینه معامله واحدهای ممتاز و عادی صندوق اهرم متفاوت است.

دامنه نوسان صندوق های اهرمی چند درصد است؟

واحدهای ممتاز صندوق های اهرمی بازار سرمایه قابل معامله در بورس هستند و به همین دلیل نیز دامنه نوسان دارند. در حال حاضر (17 مرداد 1405)، دامنه نوسان واحدهای ممتاز صندوق اهرمی، مثبت و منفی 4 درصد است. این دامنه از ۱۷ تیر ۱۴۰۴ با مصوبه هیأت‌مدیره سازمان بورس برای واحدهای قابل معامله صندوق‌های اهرمی اعمال شده است.

نتیجه‌گیری: کلید موفقیت در سرمایه‌گذاری با صندو‌ق های اهر‌می

صندوق سرمایه گذاری اهرمی یکی از انواع صندوق‌های سهامی است که با ساختار واحدهای عادی و ممتاز، امکان سرمایه‌گذاری با سطوح متفاوتی از ریسک را فراهم می‌کند. واحدهای عادی ریسک کمتری دارند و بازده آن‌ها در محدوده مشخص‌شده در امیدنامه صندوق تعیین می‌شود؛ در مقابل، واحدهای ممتاز با پذیرش ریسک بیشتر، از پتانسیل کسب بازدهی بالاتر برخوردارند و در شرایط نزولی بازار نیز ممکن است زیان بیشتری تجربه کنند.

بنابراین، انتخاب صندوق اهرمی و نوع واحد آن باید بر اساس میزان ریسک‌پذیری، افق سرمایه‌گذاری و شرایط بازار انجام شود. پیش از سرمایه‌گذاری نیز بهتر است عواملی مانند عملکرد صندوق، ضریب اهرمی، NAV، نقدشوندگی و مفاد امیدنامه بررسی شوند تا تصمیم‌گیری صرفاً بر اساس بازده گذشته انجام نشود.

برای خرید واحدهای صندوق اهرمی، نیاز به داشتن کد بورسی دارید. برای خرید واحدهای ممتاز، می‌توانید از طریق سامانه‌های آنلاین کارگزاری‌ها، نام نماد صندوق را جست‌وجو کرده و خرید خود را انجام دهید. اما برای خرید واحدهای عادی، باید فرآیند صدور و ابطال واحدهای صندوق را از طریق اپلیکیشن کاریزما انجام دهید.

سوالات متداول